Insecten zijn overal om ons heen, van de tuin tot het bos en van de kelder tot de keuken. Ze kruipen, vliegen, springen en zwemmen. Toch weten de meeste mensen verrassend weinig over deze kleine dieren. Hoe leven ze? Zijn ze gevaarlijk? En wat doen ze eigenlijk voor ons? Dit zijn vragen die bij veel mensen leven, en de antwoorden zijn een stuk interessanter dan je misschien verwacht.
De bouw van een insect
Een insect heeft altijd zes poten. Dat is één van de kenmerken die een insect onderscheidt van andere geleedpotigen, zoals spinnen of duizendpoten. Het lichaam bestaat uit drie delen: de kop, het borststuk en het achterlijf. Op de kop zitten de ogen en voelsprieten, die het dier gebruikt om de omgeving te verkennen. Veel soorten hebben ook vleugels, al zijn die niet altijd zichtbaar. Een kever heeft bijvoorbeeld harde dekschilden die de echte vleugels beschermen. Vlinders, bijen en libellen laten hun vleugels veel duidelijker zien. De diversiteit onder deze dieren is enorm: er zijn wereldwijd meer dan een miljoen beschreven soorten, en wetenschappers denken dat er nog veel meer onontdekt zijn.
De rol van insecten in de natuur
Zonder bestuivende beestjes als bijen, hommels en vlinders zouden veel planten zich niet kunnen voortplanten. Ze dragen stuifmeel over van bloem naar bloem, wat nodig is voor de aanmaak van zaden en vruchten. Dat maakt een groot deel van ons voedsel afhankelijk van dit proces. Naast bestuiving spelen deze kleine dieren ook een grote rol als voedsel voor vogels, vleermuizen en andere dieren. Kevers en mieren helpen bovendien bij het afbreken van dood hout en afgestorven planten, waardoor voedingsstoffen terugkeren in de bodem. Wetenschappers waarschuwen al jaren dat het aantal vliegende insecten in Europa sterk daalt, met gevolgen voor de hele voedselketen. De oorzaken zijn divers: landbouwgif, verlies van leefgebied en klimaatverandering spelen allemaal een rol.
Gevaarlijk of niet: wat je moet weten over steken en bijten
Veel mensen zijn bang voor insecten die kunnen steken of bijten. Die angst is begrijpelijk, maar vaak groter dan nodig. Een bij of wesp steekt alleen als ze zich bedreigd voelt. Muggen bijten wel actief, omdat ze bloed nodig hebben voor de aanmaak van eieren. Libellen zijn juist een goed voorbeeld van een soort die onterecht een slechte naam heeft. Ze zien er stoer uit met hun grote ogen en scherpe kaken, maar steken of bijten bij mensen is bij libellen zeer uitzonderlijk. Ze zijn in de eerste plaats rovers die andere kleine vliegende diertjes vangen. Voor mensen vormen ze vrijwel geen enkel risico. Gevaarlijker zijn teken, die geen insecten zijn maar mijten, en bepaalde muggensoorten in tropische landen die ziektes kunnen overbrengen. In Nederland zijn de risico’s over het algemeen klein.
Insecten en de mens: een lange geschiedenis
Al duizenden jaren hebben mensen een bijzondere verhouding met deze kleine dieren. Honingbijen worden al meer dan vijfduizend jaar gehouden voor hun honing en bijenwas. In veel culturen over de hele wereld worden rupsen, sprinkhanen en andere soorten gewoon gegeten als bron van eiwitten. In Nederland is dat nog vrij ongewoon, maar de interesse groeit. Onderzoekers wijzen erop dat het kweken van eetbare soorten veel minder water, land en energie kost dan het houden van vee. Naast voeding inspireert de bouw van deze dieren ook ingenieurs en ontwerpers. De manier waarop een libel vliegt, of hoe een kever water verzamelt in een droog gebied, levert ideeën op voor nieuwe technologie. Kleine beestjes, grote lessen.
Veelgestelde vragen over insecten
Kunnen libellen steken?
Libellen kunnen in theorie bijten met hun kaken, maar dat gebeurt bij mensen zo goed als nooit. Ze zijn geen agressieve dieren en vormen geen gevaar. Genieten van libellen in de natuur is dus gewoon veilig.
Waarom zijn er steeds minder insecten?
Het aantal insecten neemt al jaren af, vooral in Europa. De belangrijkste oorzaken zijn het gebruik van pesticiden in de landbouw, de verdwijning van bloemrijke graslanden en hagen, en de opwarming van de aarde. Dit heeft gevolgen voor vogels, vleermuizen en andere dieren die van deze kleine beestjes afhankelijk zijn.
Wat is het verschil tussen een insect en een spin?
Insecten hebben zes poten en een lichaam dat bestaat uit drie delen. Spinnen hebben acht poten en een lichaam dat bestaat uit twee delen. Spinnen zijn dan ook geen insecten, maar horen tot de groep van de arachniden.
Hoe kun je insecten helpen in je eigen tuin?
Je kunt insecten helpen door inheemse bloemen te planten die nectar en stuifmeel bieden, zoals lavendel, korenbloem en vlier. Een insectenhotel biedt schuilplaatsen voor solitaire bijen en andere soorten. Vermijd pesticiden en laat een stukje tuin wat wilder groeien. Zelfs een kleine vijver trekt libellen en waterwantsen aan.
